Prawo w terrarystyce - CITES

Prawo w terrarystyce. CITES, gatunki inwazyjne i podstawy prawne, które musisz znać

Prawo w terrarystyce to temat, który wielu opiekujących się gadami traktuje jako coś do ogarnięcia później, albo w ogóle. To błąd z konkretnymi konsekwencjami. „Nie wiedziałem" nie działa ani przed urzędnikiem weterynaryjnym, ani przed sądem, ani przed inspektorem RDOŚ. Poniżej znajdziesz to, co każdy terrarysta powinien wiedzieć, zanim kupi pierwsze zwierzę.

Ustawa o ochronie zwierząt

Podstawowym aktem prawnym regulującym trzymanie gadów w Polsce jest Ustawa o ochronie zwierząt z dnia 21 sierpnia 1997 roku. Obejmuje wszystkie zwierzęta kręgowe, a więc gady i płazy, natomiast bezkręgowce, takie jak pająki czy skorpiony, formalnie są poza jej zakresem. Nie oznacza to jednak, że nie znajdują się na odpowiednich załącznikach CITES.

Z punktu widzenia terrarysty najistotniejszy jest artykuł szósty: kto utrzymuje zwierzę, jest obowiązany zapewnić mu odpowiednie warunki, chroniące je przed niekorzystnymi czynnikami środowiskowymi, z dostępem do wody, pożywienia i możliwością swobody ruchów. Artykuł trzydziesty piąty przewiduje karę do trzech lat pozbawienia wolności za znęcanie się nad zwierzęciem, a zakres tego pojęcia jest szeroki. Obejmuje nie tylko przemoc fizyczną, ale też trzymanie w nieodpowiednich warunkach, głodzenie, celowe zaniedbanie leczenia i niewłaściwy transport. Sąd może orzec zakaz posiadania zwierząt na czas określony lub dożywotnio.

Ustawa reguluje też kwestię uśmiercania karmówki. Jeśli karmisz gryzoniami i zdarza ci się je uśmiercać samodzielnie, jedyną legalną metodą jest podanie CO2 w odpowiednim stężeniu. Inne metody, w tym uderzanie o twarde powierzchnie czy topienie, są nielegalne. Warto też dodać, że aby dokonać aktu uśmiercenia trzeba mieć odpowiednie uprawnienia potwierdzone certyfikatem.

CITES, czyli co i dlaczego wymaga dokumentów

CITES to skrót od Convention on International Trade in Endangered Species, czyli Konwencji Waszyngtońskiej regulującej międzynarodowy handel gatunkami zagrożonymi wyginięciem. W Unii Europejskiej funkcjonuje ona przez bezpośrednio obowiązujące rozporządzenia unijne i dzieli gatunki na aneksy, które w Polsce określa się też jako załączniki.

Aneks A obejmuje gatunki najbardziej zagrożone, na przykład żółwie promieniste, wiele węży jadowitych czy część kameleonów. Posiadanie takiego zwierzęcia wymaga zezwolenia wydanego przez GDOŚ, dokumentów potwierdzających legalne pochodzenie, obowiązkowego znakowania transponderem i rejestracji. To gatunki, które w normalnym obrocie hodowlanym spotykasz rzadko i które wymagają pełnego przygotowania formalnego jeszcze przed zakupem.

Aneks B to gatunki zagrożone z nieco mniej restrykcyjnymi wymaganiami, ale wciąż obecne w codziennej terrarystyce, między innymi żółw grecki, boa cesarski, pyton królewski czy ptaszniki z rodzajów Brachypelma i Poecilotheria. Posiadanie tych zwierząt nie wymaga zezwolenia, ale przy zakupie musisz otrzymać dokumenty potwierdzające legalne, hodowlane pochodzenie. Część gatunków z aneksu B wymaga też rejestracji w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w ciągu czternastu dni od daty nabycia.

Poza aneksami pozostaje cała masa popularnych gatunków, eublefar lamparci, agama brodata, wąż zbożowy, gekon orzęsiony, większość ptaszników. Dla nich nie obowiązują żadne wymagania dokumentacyjne związane z CITES, choć faktura lub umowa zakupu zawsze jest rozsądnym zabezpieczeniem.

Jak wyglądają dokumenty CITES w praktyce

Nie ma jednego ustandaryzowanego wzoru. Możesz dostać żółty formularz urzędowy z pieczęciami, wydruk z hodowli lub kopię zaświadczenia wystawionego przez inspektora weterynarii. Forma jest drugorzędna, liczy się treść: imię, nazwisko i adres hodowcy, łacińska nazwa gatunku, data wyklucia lub urodzenia, płeć zwierzęcia, pieczątka inspekcji weterynaryjnej i numer dokumentu.

Od strony proceduralnej wygląda to tak: inspektor weterynarii sprawdza liczbę wyklutych młodych u hodowcy i wystawia zaświadczenie. Hodowca robi kopie tego dokumentu dla kolejnych nabywców. Ty jako kupujący dostajesz kopię, która traktowana jest jak oryginał. Do rejestracji w urzędzie idź z kopią tej kopii i zachowaj swój egzemplarz, bo dokumenty potrafią znikać w urzędowych aktach bez wyjaśnienia.

Na kopii, którą otrzymujesz, hodowca musi własnoręcznie dopisać notatkę o przekazaniu: komu, ile sztuk, kiedy, z potwierdzeniem zgodności z oryginałem i numerem kopii spośród wszystkich z danego miotu. Jeśli hodowca mówi, że wyśle dokument bez dopisku lub że taka notatka nie jest potrzebna, to sygnał, żeby nie kupować. Urząd ma prawo odmówić przyjęcia niekompletnie wypełnionego dokumentu.

Brak daty wyklucia, brak pieczątki weterynaryjnej, odmowa uzupełnienia dokumentu? Rezygnuj z zakupu. Kupując zwierzę z aneksów CITES bez dokumentów, ryzykujesz konfiskatą zwierzęcia, mandatem i postępowaniem karnym.

Jak sprawdzić, czy dany gatunek jest objęty CITES? Wpisz łacińską nazwę gatunku w speciesplus.net albo zapytaj sprzedawcę wprost. Jeśli sprzedawca nie zna odpowiedzi na to pytanie, to samo w sobie mówi dużo o jego wiarygodności.

Gatunki inwazyjne

Poza CITES obowiązuje unijne rozporządzenie 1143/2014 w sprawie gatunków obcych inwazyjnych. Gatunek inwazyjny to taki, który nie występuje naturalnie w danym regionie i ma potencjał do szybkiego rozprzestrzeniania się kosztem lokalnych ekosystemów. Lista jest regularnie aktualizowana i zawiera między innymi żółwia czerwonolicego, żółwia ozdobnego i część gatunków węży.

Dla gatunków z tej listy obowiązuje zakaz kupowania, trzymania, sprzedawania, przewożenia i rozmnażania. Jeśli zwierzę kupiłeś przed wprowadzeniem zakazu, możesz je dalej trzymać, ale nie możesz go sprzedać ani oddać i masz obowiązek zgłoszenia posiadania do GDOŚ w ustawowym terminie. Przed każdym zakupem warto sprawdzić aktualny stan listy, bo zmiany wprowadzane są bez głośnych zapowiedzi.

I na koniec jedna kwestia, która nie wymaga akapitu, lecz zdecydowanego powtórzenia: jeśli nie możesz dłużej opiekować się zwierzęciem, oddaj je odpowiedzialnie, przez ogłoszenie, do kogoś z doświadczeniem, do hodowcy. Wypuszczenie gada, pająka, żółwia czy węża do polskiego środowiska to przestępstwo zagrożone grzywną do pięciu tysięcy złotych, niemal pewny wyrok śmierci dla zwierzęcia nieprzystosowanego do naszego klimatu i potencjalna katastrofa ekologiczna, jeśli gatunek okaże się zaskakująco odporny. To nie jest „oddanie wolności" tylko porzucenie.